૧. પ્રસ્તાવના: અકીદો એટલે શું?

ઇસ્લામ ધર્મની ઈમારત જે પાયા પર ટકેલી છે, તેને ‘અકીદો’ કહેવામાં આવે છે. વિડિયોના પ્રારંભમાં સમજાવ્યા મુજબ, ‘અકીદા’ શબ્દ અરબી ભાષાના મૂળ શબ્દ ‘અક્દ’ (عقد) પરથી ઉતરી આવ્યો છે. અક્દનો મૂળભૂત અર્થ થાય છે ‘ગાંઠ બાંધવી’ અથવા ‘ગૂંથવું’. જે રીતે આપણે કોઈ દોરીને મજબૂત ગાંઠ મારીએ છીએ જે સરળતાથી છૂટતી નથી, તેવી જ રીતે જે વિચાર કે માન્યતા માણસના હૃદય અને આત્મા સાથે એવી રીતે જોડાઈ જાય કે તેને અલગ ન કરી શકાય, તેને ‘અકીદો’ કહેવામાં આવે છે.

૨. શરીઅતની પરિભાષામાં અકીદાનું સ્વરૂપ

શરીઅતની પરિભાષામાં અકીદો એ માત્ર શબ્દો નથી, પરંતુ તે એક વિચાર (સોચ), ફિક્ર અને નજરિયાનું નામ છે. આ એવો ખ્યાલ છે જેને મનુષ્ય પોતાનો ‘દીન’ બનાવી લે છે. વિડિયોમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે અકીદાનો અમલ (ક્રિયા) સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. અમલ એ શરીર છે, જ્યારે અકીદો એ તેની રૂહ (આત્મા) છે. જો પાયો (અકીદો) જ ડગમગતો હોય, તો તેના પર ચણાયેલી ઈમારત ગમે તેટલી સુંદર હોય તો પણ તે આખરતમાં કામ લાગશે નહીં.

૩. યકીન અને તેના વિવિધ દરજ્જાઓ (વિસ્તૃત સમજ)

અકીદામાં સૌથી મહત્વની શરત ‘યકીન’ (નિશ્ચિતતા) છે. વિડિયોમાં ખૂબ જ સુંદર રીતે યકીનના ટકાવારી મુજબ ભાગ પાડવામાં આવ્યા છે, જે સમજવા દરેક મુસ્લિમ માટે અનિવાર્ય છે:

• યકીન (૧૦૦%): જેમાં શંકાનું સ્થાન ૦% હોય. જેમ કે, અલ્લાહ એક છે. આ વાત પર જો ૧૦૦% વિશ્વાસ હોય તો જ તે અકીદો ગણાય.
• ઝન્ન-એ-ગાલિબ (૭૦% થી ૯૦%): જેમાં વિશ્વાસ વધારે હોય પણ થોડો વહેમ પણ હોય. અકીદામાં આ દરજ્જો ચાલતો નથી.
• શક (૫૦% – ૫૦%): જ્યારે માણસ દ્વિધામાં હોય કે આ વાત સાચી છે કે ખોટી. આ સ્થિતિમાં ઈમાન ટકી શકતું નથી.
• વહેમ (૧૦% થી ૩૦%): જેમાં અવિશ્વાસનું પ્રમાણ વધારે હોય.

ઈમાનમાં યકીન લાઝિમ (અનિવાર્ય) છે. જો યકીન ૧૦૦ ટકાથી ઘટીને ૯૯ ટકા પણ થાય, તો તે અકીદાની શ્રેણીમાંથી બહાર નીકળી જાય છે.

૪. દરેક યકીન અકીદો નથી હોતો!

આ મુદ્દો સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. આપણને ઘણી દુન્યવી બાબતોમાં ૧૦૦% યકીન હોય છે, પરંતુ તે અકીદો નથી. દાખલા તરીકે:

– આપણને યકીન છે કે આપણે અત્યારે આ લેખ વાંચી રહ્યા છીએ.

– આપણને યકીન છે કે આપણી સામે મસ્જિદ કે દીવાલ છે.

પરંતુ આ આપણો અકીદો નથી, કારણ કે આપણે આ વાતોને આપણો ‘દીન’ નથી બનાવ્યો. અકીદો માત્ર એ જ છે જેના પર આપણા પરલોક (આખરત)નો અને ધર્મનો આધાર હોય.

૫. અકીદા સાબિત કરવાની દલીલો (ચતુષ્કોણીય પુરાવા)

કોઈપણ અકીદો હવામાં હોતો નથી, તેને સાબિત કરવા માટે ચાર મજબૂત સ્તંભો છે:

૬. બુદ્ધિ (Logical Reasoning) અને ગેર-મુસ્લિમો

વિડિયોમાં એક બહુ ક્રાંતિકારી વાત કરવામાં આવી છે કે ગેર-મુસ્લિમો સામે અક્લની દલીલ કેમ જરૂરી છે? જો કોઈ નાસ્તિક કે ગેર-મુસ્લિમ અલ્લાહના અસ્તિત્વનો ઈન્કાર કરે, તો તેને કુરાનની આયત સંભળાવવાથી તે નહીં માને, કારણ કે તે કુરાનને અલ્લાહનો કલામ માનતો જ નથી.

ત્યારે આપણે તેને અક્લથી સમજાવવું પડશે:

તર્ક: શું આ બ્રહ્માંડ જાતે બની શકે? જો એક નાની ખુરશી કે મોબાઈલ બનાવનાર વગર નથી બનતા, તો સૂર્ય, ચંદ્ર અને કરોડો તારાઓ બનાવનાર વગર કેવી રીતે હોઈ શકે?

પરિણામ: આ અક્લી દલીલ દ્વારા તેને અલ્લાહના અસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરવો જ પડશે. આમ, અકીદો સાબિત કરવામાં બુદ્ધિનો મોટો ફાળો છે.

૭. ઈલાહી ગુણોની સાબિતી

અક્લ દ્વારા આપણે અલ્લાહના ચાર મુખ્ય ગુણો સાબિત કરી શકીએ છીએ:

૧. ઈલ્મ (જ્ઞાન): આટલી વ્યવસ્થિત દુનિયા જ્ઞાન વગર શક્ય નથી.

૨. ઈરાદો: દરેક વસ્તુ પાછળ એક ચોક્કસ યોજના (Planning) છે.

૩. કુદરત (શક્તિ): આટલી વિશાળ સૃષ્ટિ બનાવવા માટે અપાર શક્તિ જોઈએ.

૪. હયાત (જીવંત): જેની પાસે જ્ઞાન, ઈરાદો અને શક્તિ હોય તે ક્યારેય મૃત ન હોઈ શકે, તે હંમેશા જીવંત (હય્યુલ કય્યૂમ) જ હોય.

૮. ઉપસંહાર અને બોધ

આ વિડિયોનો ટૂંકો સાર એ છે કે અકીદાનું જ્ઞાન મેળવવું એ દરેક મુસ્લિમ માટે ‘ફર્ઝ’ (અનિવાર્ય) છે. જો આપણે અકીદાના જ્ઞાનમાં બેદરકારી રાખીશું, તો આપણે અજાણતામાં ગુમરાહી અથવા કુફ્રમાં પડી શકીએ છીએ. સાચો અકીદો એ જ છે જે કુરાન, સુન્નત અને સવાદ-એ-આઝમ દ્વારા સાબિત થયેલ હોય.