શાહ ભિટ્ટાઈની અમર વાણી: સાચા સાધકોના ‘રોઝા’ અને ‘ઈદ’

સિંધી સાહિત્યના આકાશમાં ધ્રુવતારકની જેમ ચમકતા મહાન સૂફી સંત અને કવિ શાહ અબ્દુલ લતીફ ભિટ્ટાઈની વાણી આધ્યાત્મિકતાના ગૂઢ રહસ્યોને ખૂબ જ સરળ રીતે સમજાવે છે. તેમની આ પંક્તિઓ (શાહ જો રિસાલો માંથી) સાચી સાધના અને દુન્યવી મોહ-માયા વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરે છે.

جا بَرادَ بُتَنِ جِي، سا اُڃَ بُکَ آديسيَنِ،
روزا رِندَ رَکنِ، عيد نه اوڏا ڪاپَڙِي….

ગુજરાતી લિપિયાંતર:
“જા બરાદ બુતન જી, સા ઉઞ-ભુખ આદેસિયન,
રોઝા રિંન્દ રખન, ઈદ ન ઓડ્ડા કાપડી.”

ભાવાર્થ અને સમજૂતી

જે તરસ અને ભૂખ (સામાન્ય લોકો માટે) શરીરનો બોજ કે મુસીબત છે, તે જ તરસ અને ભૂખ આ આદેશીઓ (સાચા સાધકો/જોગીઓ) માટે સાચી મૂડી છે. આ મસ્ત ફકીરો હંમેશા અંતરના રોઝા (ઉપવાસ) રાખે છે, અને આ કાપડી (તપસ્વીઓ) બાહ્ય દેખાડાની ઈદની લાલચ રાખતા નથી.

આ પંક્તિઓ દ્વારા શાહ ભિટ્ટાઈ આપણને સમજાવે છે કે સાચો આધ્યાત્મિક માર્ગ કઠિન છે, પરંતુ તે પરમ આનંદ તરફ લઈ જાય છે:

• આદેશી અને કાપડી: આ શબ્દો યોગીઓ, નાગા સાધુઓ અને એવા સાધકો માટે વપરાયા છે જે સંસારના મોહ-માયા ત્યાગીને ઈશ્વરની ખોજમાં રત છે. તેમની કાયા રાખથી લિપાયેલી હોય છે અને તેઓ આંતરિક શુદ્ધિ પર ધ્યાન આપે છે.
• રોઝા અને ઈદનો આધ્યાત્મિક અર્થ: કવિ કહે છે કે સામાન્ય લોકો માટે જે ભૂખ અને તરસ પીડાદાયક છે, તે આ સાધકો માટે ઈશ્વર સાથે જોડાવાનું માધ્યમ (મૂડી) છે. તેઓ હંમેશા સંયમમાં રહે છે (રોઝા રાખે છે) જેથી આંતરિક પવિત્રતા જળવાઈ રહે. જ્યારે સંસારી લોકો ‘ઈદ’ જેવા બાહ્ય તહેવારોના સુખની રાહ જુએ છે, આ ‘કાપડી’ સાધકો માટે તો હૃદયમાં અલ્લાહ સાથેનું મિલન જ સાચી અને કાયમી ઈદ છે.