નાતખ્વાં અને આલીમો માટે હદિયો લેવાના શરઈ નિયમો – આલા હઝરતનો ફતવો

ઇસ્લામમાં કુરાન પાઠ (તિલાવત) અને નાત-એ-રસૂલ ﷺ પઢવી એ અત્યંત સવાબનું કાર્ય છે. પરંતુ, વર્તમાન સમયમાં ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં નાતખ્વાં કે કારી સાહેબો દ્વારા લેવામાં આવતા પૈસા અંગે ઘણી ચર્ચાઓ થતી હોય છે. આ બાબતે આલા હઝરત ઈમામ અહમદ રઝા ખાન (રહેમતુલ્લાહ અલયહી) એ ચાર મુખ્ય સુરતો (પરિસ્થિતિઓ) જણાવી છે, જે સમજવી દરેક મુસ્લિમ માટે જરૂરી છે.

૧. સ્પષ્ટ માંગણી કરવી (સરાહતન): **હરામ**

જો કોઈ નાતખ્વાં કે કારી સાહેબ કોઈ મહેફિલમાં આવવા માટે પહેલેથી જ પૈસાની શરત મૂકે અથવા તેમનો આસિસ્ટન્ટ “હદિયો કેટલો આપશો?” તેમ કહીને સોદાબાજી કરે, તો આવી રીતે પૈસા માંગવા હરામ છે. દીની ઇબાદત પર અગાઉથી મજૂરી નક્કી કરવી એ ‘તાઅતો પર ઉજરત’ (ઇબાદત પર મજૂરી) કહેવાય છે, જે નાજાયઝ છે. આવા નાતખ્વાંઓને બોલાવવા અને તેમને પૈસા આપવા પણ મનાઈ છે.

૨. ઈશારા કે વ્યવહારથી નક્કી હોવું (દલાલતન): **હરામ**

ક્યારેક મોઢેથી પૈસા નથી મંગાતા, પરંતુ એવી સમજણ હોય છે કે પૈસા આપવા જ પડશે. જો નાતખ્વાં એવું વિચારતા હોય કે “હું જઈશ એટલે મને કવર (લિફાફા) મળશે જ,” અને જો ન મળે તો તે નારાજ થાય અથવા બીજી વાર આવવાની ના પાડે, તો આ સ્થિતિ પણ હરામ છે. અહીં ભલે શબ્દોમાં નક્કી નથી થયું, પણ વ્યવહારથી એવું સાબિત થાય છે કે આ એક પ્રકારનો વેપાર જ છે.

૩. ખુશીથી આપેલ હદિયો: **હલાલ અને જાયઝ**

જો નાતખ્વાંએ કોઈ માંગણી કરી નથી અને આયોજકે પણ કોઈ દબાણ કે રિવાજ વગર પોતાની ખુશીથી કોઈ ભેટ કે લિફાફો આપ્યો હોય, તો તે લેવો જાયઝ છે. હકીકતમાં, જે નાતખ્વાં અલ્લાહ અને તેના રસૂલ ﷺ ની શાનમાં નાત પઢે છે, તેમની સેવા કરવી જોઈએ જેથી તેઓ પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે અને દીની ખિદમત ચાલુ રાખી શકે. જો કોઈ નાતખ્વાં લિફાફો લેવાની ના પાડે અને છતાં આયોજક આગ્રહ કરીને આપે, તો તે પણ હલાલ છે.

૪. સમયનું ભાડું (વક્ત કા ઇજારા): **જાયઝ**

આ એક શરઈ રસ્તો છે. જો નાતખ્વાં કે કારી સાહેબ નાત પઢવાના પૈસા ન માંગે, પરંતુ પોતાના સમય માટે કરાર કરે, તો તે જાયઝ છે. દાખલા તરીકે, તેઓ કહે કે “હું તમારા કાર્યક્રમમાં ૨-૩ કલાક આપીશ અને તે સમયના હું આટલા પૈસા લઈશ.” અહીં ઉજરત (પૈસા) નાત પઢવા માટે નથી, પણ તે સમય ફાળવવા માટે છે. આ રીતે નક્કી કરેલી રકમ લેવી શરઈ રીતે યોગ્ય છે.

બ્લોગનો સારાંશ અને શીખ

નાતખ્વાની એ નફો કમાવવાનો બિઝનેસ નથી, પણ મોહબ્બત વહેંચવાનું સાધન છે. જો કોઈ નાતખ્વાં ગરીબની મહેફિલને ઠુકરાવીને માત્ર એટલા માટે અમીરના ઘરે જાય છે કારણ કે ત્યાં વધુ પૈસા મળશે, તો તેના દિલમાંથી ઈખલાસ (નિષ્ઠા) ખતમ થઈ જાય છે. સૌથી શ્રેષ્ઠ એ છે કે અલ્લાહની રઝા માટે ‘ફી સબીલીલ્લાહ’ નાત પઢવામાં આવે. પરંતુ જો કોઈ આર્થિક રીતે સક્ષમ ન હોય, તો તેણે લોભ-લાલચ વગર માત્ર સમયનો કરાર કરવો જોઈએ અને તેને વ્યવસાય ન બનાવવો જોઈએ.