હજ એ માત્ર શારીરિક દોડધામ કે ઇબાદતની વિધિ નથી, પરંતુ અલ્લાહની મહોબ્બતમાં લીન થઈને પોતાની જાતને અર્પણ કરી દેવાનો એક અલૌકિક અનુભવ છે. હજના પવિત્ર દિવસો દરમિયાન, ૧૦ થી ૧૨ ઝુલ-હજ્જા સુધીની પ્રક્રિયાઓથી તો તમામ હાજીઓ પરિચિત હોય જ છે. પરંતુ જેઓ ઉતાવળ કરવાના બદલે ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના અંતિમ દિવસ સુધી મીનાની પવિત્ર ધરતી પર રોકાવાનું પસંદ કરે છે, તેઓ એક વિશેષ આધ્યાત્મિક આનંદ અને અફઝલ (શ્રેષ્ઠ) સવાબના હકદાર બને છે. ઇસ્લામ અને હજની પરિભાષામાં ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના દિવસે મીનામાં રોકાવાને અને ત્યાં કંકરીઓ મારવાને ‘નફર-એ-આખીર’ (બીજો પ્રસ્થાન) કહેવામાં આવે છે. આ દિવસ હજની પૂર્ણાહુતિનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ખૂબ જ સવાબદાયી હિસ્સો છે.
પવિત્ર કુરઆનનો દૃષ્ટિકોણ
અલ્લાહ તબારક વ તઆલાએ કુરઆન મજીદમાં હજના આ ગણતરીના દિવસો (અય્યામે તશરીક) નું મહત્વ સમજાવતા સૂરહ અલ-બકરાહમાં ફરમાવ્યું છે:
“અને અલ્લાહને ગણતરીના દિવસોમાં યાદ કરો; પછી જે ઉતાવળ કરે અને બે દિવસમાં (૧૨ ઝુલ-હજ્જાએ) ચાલ્યો જાય, તેના પર કોઈ ગુનો નથી; અને જે રોકાઈ જાય (૧૩ ઝુલ-હજ્જા સુધી), તેના પર પણ કોઈ ગુનો નથી — આ એના માટે છે જે ગુનાહોથી બચે.” (સૂરહ અલ-બકરાહ: ૨૦૩)
આ આયત સ્પષ્ટ કરે છે કે ૧૨ તારીખે મીના છોડવું ગુનો નથી અને હજ ત્યાં પણ પૂરી થઈ જાય છે, પરંતુ ૧૩ તારીખ સુધી રોકાઈને પ્રસ્થાન કરવું એ અલ્લાહના ભય (તકવા) અને ઇબાદત પ્રત્યેની ઉત્કંઠા દર્શાવે છે.
૧૩ ઝુલ-હજ્જાએ મીનામાં રોકાવાના આધ્યાત્મિક ફાયદા
૧. રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમની જીવંત સુન્નત
આ દિવસનું સૌથી મોટું સવાબ એ છે કે તે આપણા પ્યારા નબી હઝરત મોહમ્મદ ૧૩ ઝુલ-હજ્જા: મીનાનું છેલ્લું રોકાણ અને રમીનું આધ્યાત્મિક મહત્વ
હજ એ માત્ર શારીરિક દોડધામ કે ઇબાદતની વિધિ નથી, પરંતુ અલ્લાહની મહોબ્બતમાં લીન થઈને પોતાની જાતને અર્પણ કરી દેવાનો એક અલૌકિક અનુભવ છે. હજના પવિત્ર દિવસો દરમિયાન, ૧૦ થી ૧૨ ઝુલ-હજ્જા સુધીની પ્રક્રિયાઓથી તો તમામ હાજીઓ પરિચિત હોય જ છે. પરંતુ જેઓ ઉતાવળ કરવાના બદલે ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના અંતિમ દિવસ સુધી મીનાની પવિત્ર ધરતી પર રોકાવાનું પસંદ કરે છે, તેઓ એક વિશેષ આધ્યાત્મિક આનંદ અને અફઝલ (શ્રેષ્ઠ) સવાબના હકદાર બને છે. ઇસ્લામ અને હજની પરિભાષામાં ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના દિવસે મીનામાં રોકાવાને અને ત્યાં કંકરીઓ મારવાને ‘નફર-એ-આખીર’ (બીજો પ્રસ્થાન) કહેવામાં આવે છે. આ દિવસ હજની પૂર્ણાહુતિનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ખૂબ જ સવાબદાયી હિસ્સો છે.
પવિત્ર કુરઆનનો દૃષ્ટિકોણ
અલ્લાહ તબારક વ તઆલાએ કુરઆન મજીદમાં હજના આ ગણતરીના દિવસો (અય્યામે તશરીક) નું મહત્વ સમજાવતા સૂરહ અલ-બકરાહમાં ફરમાવ્યું છે:
“અને અલ્લાહને ગણતરીના દિવસોમાં યાદ કરો; પછી જે ઉતાવળ કરે અને બે દિવસમાં (૧૨ ઝુલ-હજ્જાએ) ચાલ્યો જાય, તેના પર કોઈ ગુનો નથી; અને જે રોકાઈ જાય (૧૩ ઝુલ-હજ્જા સુધી), તેના પર પણ કોઈ ગુનો નથી — આ એના માટે છે જે ગુનાહોથી બચે.” (સૂરહ અલ-બકરાહ: ૨૦૩)
આ આયત સ્પષ્ટ કરે છે કે ૧૨ તારીખે મીના છોડવું ગુનો નથી અને હજ ત્યાં પણ પૂરી થઈ જાય છે, પરંતુ ૧૩ તારીખ સુધી રોકાઈને પ્રસ્થાન કરવું એ અલ્લાહના ભય (તકવા) અને ઇબાદત પ્રત્યેની ઉત્કંઠા દર્શાવે છે.
૧૩ ઝુલ-હજ્જાએ મીનામાં રોકાવાના આધ્યાત્મિક ફાયદા
૧. રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમની જીવંત સુન્નત
આ દિવસનું સૌથી મોટું સવાબ એ છે કે તે આપણા પ્યારા નબી હઝરત મોહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમની સુન્નત છે. આપ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ એ પોતાના હજ દરમિયાન ઉતાવળ કરવાને બદલે ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના દિવસ સુધી મીનામાં રોકાણ કર્યું હતું અને બપોર પછી ત્રણેય જમરાત (શેતાનો) ને કંકરીઓ મારી હતી. જ્યારે એક મોમિન આ સુન્નત પર અમલ કરે છે, ત્યારે તેને રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમના નકશે-કદમ પર ચાલવાનો અજીમ (બહુ મોટો) અજ્ર મળે છે.
૨. ઇબાદત અને ઝિક્ર માટે વધુ એક દિવસ
મીના એ દુઆઓ કબૂલ થવાની અને ગુનાહો માફ કરાવવાની ધરતી છે. ૧૩ તારીખે રોકાવવાથી હાજીઓને અલ્લાહની તસ્બીહ, અસ્તગફાર, દરૂદ શરીફ અને ખાસ કરીને ‘તકબીરે તશરીક’ પઢવાનો વધુ એક દિવસ મળી જાય છે. દુનિયાની ભીડભાડથી દૂર, મીનાના તંબુઓમાં વિતાવેલો આ છેલ્લો દિવસ જીવનભરનું સંભારણું બની જાય છે.
૩. ‘નફર-એ-આખીર’ નું વિશેષ અજ્ર
જે હાજીઓ ૧૨ ઝુલ-હજ્જાએ સૂર્યાસ્ત પહેલા મીના છોડી દે છે (જેને ‘નફર-એ-અવ્વલ’ કહેવાય છે), તેમની હજ ચોક્કસપણે પૂરી થાય છે. પરંતુ, જેઓ ખુદાની મોહબ્બતમાં ત્યાં રોકાઈ જાય છે, તેમને અલ્લાહ તરફથી સબ્ર (ધીરજ) અને શ્રેષ્ઠ સવાબ નસીબ થાય છે, કારણ કે તેઓએ અલ્લાહના મહેમાન તરીકે વધુ સમય વિતાવ્યો છે.
કંકરીઓ (રમી) વીણવા અંગેના શરઈ નિયમો અને સરળતા
હાજીઓમાં ઘણીવાર એક મૂંઝવણ જોવા મળે છે કે ૧૩ તારીખે શેતાનને મારવા માટેની કાંકરીઓ ક્યાંથી વીણવી? શું તેના માટે ફરીથી મુઝદલીફા જવું પડે?
સ્પષ્ટ નિયમ: ૧૩ ઝુલ-હજ્જાના દિવસે (અથવા હજના કોઈ પણ દિવસે) શેતાનને મારવા માટેની કંકરીઓ તમે મીનામાંથી જ વીણી શકો છો, તેના માટે ખાસ મુઝદલીફા જવાની કોઈ જ જરૂર નથી.
૧૦ ઝુલ-હજ્જાના પહેલા દિવસે (ફક્ત જમરા-એ-અકબા માટે) મુઝદલીફાથી કંકરીઓ વીણવી સુન્નત અને ઉત્તમ છે. પરંતુ બાકીના તમામ દિવસો (૧૧, ૧૨ અને ૧૩ ઝુલ-હજ્જા) માટે મીનાની ધરતી પરથી ગમે ત્યાંથી સાફ કંકરીઓ વીણવી એ શરીઅત મુજબ સંપૂર્ણપણે જાયઝ અને માન્ય છે.
કંકરીઓ વીણતી વખતે આ ૩ બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખો:
- વપરાયેલી કંકરીઓ ન લેવી: જે જગ્યાએ શેતાનોને કંકરીઓ મારવામાં આવે છે (જમરાતની બિલકુલ નજીક), ત્યાંથી જમીન પર પડેલી કંકરીઓ ક્યારેય ન વીણવી જોઈએ. આ કંકરીઓનો ઉપયોગ થઈ ચૂક્યો હોય છે (જેને ‘મુસ્તઅમલ’ કહેવાય છે), અને તેનાથી રમી કરવી મકરૂહ છે.
- પવિત્ર અને સાફ જગ્યા: મીનામાં તમારા તંબુની આસપાસ, પહાડના કિનારે અથવા રસ્તાની બાજુએ આવેલી કોઈ સાફ અને પાક જગ્યાએથી નવી કંકરીઓ વીણવી જોઈએ.
- કંકરીનું ચોક્કસ માપ: કંકરી બહુ મોટી પથ્થર જેવી ન હોવી જોઈએ અને સાવ નાની ધૂળ જેવી પણ ન હોવી જોઈએ. તેનું માપ ચણાના દાણા અથવા ખજૂરના ઠળિયા જેટલું (અંદાજે ૧ સેન્ટીમીટર) હોવું જોઈએ. તે વધુ પડતી મોટી હોવી એ સુન્નતની વિરુદ્ધ છે.
૧૩ તારીખની રમીના જરૂરી નિયમો
૧૩ ઝુલ-હજ્જાના દિવસે હાજીઓએ ત્રણેય શેતાનો (જમરાત) ને ૭-૭ એટલે કે કુલ ૨૧ કંકરીઓ મારવાની હોય છે.
- કંકરી મારવાનો સમય: આ દિવસે કંકરી મારવાનો સમય ઝવાલ પછી (એટલે કે બપોરે સૂર્ય નમી ગયા પછી) શરૂ થાય છે. સૂર્ય ઢળતા પહેલા (સવારે કે વહેલી બપોરે) કંકરી મારવી જાયઝ નથી.
- મીનાથી વિદાય: ત્રણેય જમરાતને ક્રમબદ્ધ (નાના, વચલા અને મોટા શેતાનને) ૭-૭ કંકરીઓ માર્યા પછી, હાજીઓ મીનાની સરહદ છોડીને મક્કા મુઅઝ્ઝમા તરફ પોતાની અંતિમ વિદાય લે છે.
નિષ્કર્ષ
૧૩ ઝુલ-હજ્જાએ મીનામાં રોકાણ કરવું અને ‘નફર-એ-આખીર’ નો હિસ્સો બનવું એ હજની ઇબાદતને વધુ સંપૂર્ણ, અફઝલ અને હૂબહૂ સુન્નત મુતાબિક બનાવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. અલ્લાહ તઆલા તમામ હાજીઓની હજ અને ઇબાદતોને પોતાની બારગાહમાં કબૂલ ફરમાવે. આમીન.
About the Author
