કઝા નમાઝ પઢવાની સરળ અને શરઈ રીત: ભ્રમણાઓથી બચો અને સાચો માર્ગ અપનાવો

ઇસ્લામમાં નમાઝ એ દીનનો સ્તંભ છે. અલ્લાહ પાકે દરેક મુસલમાન પર દિવસમાં પાંચ વખત નમાઝ ફરઝ કરી છે. પરંતુ, માનવીય નબળાઈ, અજ્ઞાનતા અથવા આળસને કારણે ઘણીવાર આપણાથી નમાઝો છૂટી જતી હોય છે. જ્યારે માણસને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થાય છે, ત્યારે તેના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હોય છે કે: “શું મારી વર્ષોની છૂટી ગયેલી નમાઝો માફ થઈ શકે? અને તેને અદા કરવાની સાચી રીત કઈ છે?”

આ બ્લોગમાં આપણે કઝા નમાઝ (કઝા-એ-ઉમરી) વિશેની તમામ શરઈ વિગતો અને સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી ખોટી માન્યતાઓ વિશે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.

૧. કઝા નમાઝ એટલે શું?

જ્યારે કોઈ નમાઝ તેના નિર્ધારિત સમય પર પઢવામાં ન આવે, તો તેને ‘કઝા’ કહેવામાં આવે છે. શરીયતનો સ્પષ્ટ નિયમ છે કે જે નમાઝ છૂટી ગઈ છે, તેનો ગુનાહ તો છે જ, પણ સાથે સાથે તે નમાઝ પઢવી પણ અનિવાર્ય (ફરઝ) છે.

હદીસે મુબારકા: “જે વ્યક્તિ નમાઝ પઢવાનું ભૂલી જાય અથવા સૂતો રહી જાય, તો તેનો કફ્ફારો (પ્રાયશ્ચિત) એ જ છે કે જ્યારે યાદ આવે ત્યારે તે પઢી લે.” (સહીહ બુખારી)

૨. સંખ્યાની ગણતરી કેવી રીતે કરવી? (ગાલિબ ગુમાન)

જો તમારી જિંદગીની ઘણી બધી નમાઝો છૂટી ગઈ હોય અને તેની ચોક્કસ સંખ્યા ખબર ન હોય, તો પરેશાન થવાની જરૂર નથી:

• અંદાજ લગાવો: તમે એક અંદાજ (ગાલિબ ગુમાન) લગાવો કે તમે કેટલા વર્ષ કે મહિના નમાઝ પઢી નથી.
• સંતુષ્ટિ: એટલી નમાઝો પઢો કે તમારું દિલ સંતુષ્ટ થઈ જાય કે હવે અલ્લાહની કોઈ જવાબદારી મારા માથે બાકી નથી.
• નોંધ રાખો: એક ડાયરી બનાવો જેમાં તમે પઢેલી કઝા નમાઝોની નોંધ રાખો.

૩. કઝા નમાઝની નિયત (સંકલ્પ) કરવાની રીત

નિયત એ દિલના ઇરાદાનું નામ છે. કઝા નમાઝ માટે આ રીતે નિયત કરવી સૌથી સરળ છે:

“હું મારી સૌથી પહેલી કઝા થયેલી (ફજર/ઝુહર/અસ્ર/મગરિબ/ઈશા) નમાઝ અદા કરી રહ્યો છું જે મારા માથે બાકી છે.”

૪. અદાયગીમાં શરઈ રાહત (ટૂંકી રીત)

વ્યસ્તતા કે થાકને કારણે જો નમાઝ જલ્દી પૂર્ણ કરવી હોય, તો આ મુજબ કરી શકાય:

• તસ્બીહ: રુકૂઅ-સજદામાં માત્ર એક વાર તસ્બીહ પઢી શકાય.
• છેલ્લી બે રકાત: ફરઝની છેલ્લી બે રકાતોમાં સૂરહ ફાતિહાની જગ્યાએ ત્રણ વાર “સુબહાનલ્લાહ” કહી શકાય.
• દરૂદ: “અલ્લાહુમ્મ સલ્લે અલા મુહમ્મદિવ વ આલેહિ” કહીને સલામ ફેરી શકાય.
• વિત્ર: દુઆએ કુનૂતની જગ્યાએ ત્રણ વાર “رَبِّ اغْفِرْ لِي” (રબ્બિગ ફિર્લી) કહી શકાય.

૫. સોશિયલ મીડિયાની ભ્રમણાઓથી સાવધાન

યુટ્યુબ પર રમઝાનના છેલ્લા જુમ્માની ૪ રકાત નફલથી આખી જિંદગીની કઝા અદા થવાની વાત તદ્દન ખોટી અને પાયાવિહોણી છે.

• તથ્ય: શરીયતમાં ફરઝ ઈબાદતનો કોઈ શોર્ટકટ નથી. દેવું ચૂકવવું જ પડે.

નિષ્કર્ષ

અલ્લાહની ઈબાદતમાં શોર્ટકટ શોધવાને બદલે શરઈ રીત મુજબ મહેનત કરવી જોઈએ. અલ્લાહ પાક આપણને સૌને સાચી સમજ અને પાંચ વક્તની નમાઝની તૌફીક આપે. આમીન.

લેખક: પીર સૈયદ ઇશાકમિયાન અલ-અબ્બાસી અલ-હાશ્મી (M.A.B.Ed)
ખાનકાહ-એ-આલિયા નક્ષબંદિયા-ચિશ્તિયા, ભુજ-કચ્છ.

પ્રમાણભૂત હદીસ અને ફિકહી સંદર્ભો:

• નમાઝનું દેવું: હદીસમાં આવ્યું છે કે “અલ્લાહનું દેવું ચૂકવવું એ સૌથી વધુ હકદાર છે.” (સહીહ બુખારી)
• કઝા-એ-ઉમરી: ફતાવા શામી (ભાગ 2) મુજબ, વર્ષોની છૂટી ગયેલી નમાઝોનો અંદાજ લગાવીને તેને એક-એક કરીને પઢવી વાજિબ છે.
• નિષેધ: રમઝાનના છેલ્લા જુમ્માવાળી નમાઝને આવા હઝરત અલ્લામા અહમદ રઝા ખાન અલયહી રહેમાએ ‘બિદઅત’ અને પાયાવિહોણી ગણાવી છે.