કાબામાં જન્મથી લઈને શહીદ-એ-મહેરાબ હઝરત અલી

કાબામાં જન્મથી લઈને શહીદ-એ-મહેરાબ સુધી: માનવતાના મસીહા હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામનું જીવનદર્શન

ઇતિહાસના પાનાઓ પર એવી અનેક હસ્તીઓના નામ અંકિત છે જેઓ પોતાની બહાદુરી કે જ્ઞાન માટે જાણીતા હોય, પરંતુ હઝરત અલી બિન અબી તાલિબ કરમલ્લાહુ વજહહુ એક એવી વિરલ શખ્સિયત છે જેમનું જીવન જ્ઞાન, બહાદુરી, ન્યાય અને આધ્યાત્મિકતાનું અદ્ભુત સંગમ છે. આપનું જીવન માત્ર ઇસ્લામ માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર માનવજાત માટે એક આદર્શ દીવાદાંડી સમાન છે. આપના જીવનનો પ્રારંભ અલ્લાહના ઘર (કાબા) માં થયો અને અંત પણ અલ્લાહના ઘર (મસ્જિદ) ની મહેરાબમાં થયો.

૧. અજોડ જન્મ: કાબામાં ઉદય

હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામના જન્મનો પ્રસંગ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ કુદરતનો એક મોટો ચમત્કાર છે. ૧૩ રજબના રોજ જ્યારે મક્કામાં આપનો જન્મ થયો, ત્યારે ઇતિહાસે એક એવું દ્રશ્ય જોયું જે પહેલાં ક્યારેય જોવા મળ્યું નહોતું અને ન તો પછી ક્યારેય જોવા મળશે.

મુસ્તજાર અને દીવાલનું ફાટવું

આપના માતા હઝરત ફાતિમા બિન્તે અસદ જ્યારે પ્રસૂતિની પીડામાં હતા, ત્યારે તેઓ ખાના-એ-કાબા પાસે પહોંચ્યા. પરંપરાગત ઇતિહાસ અને મોટા મુહદિસીન (જેમ કે હાકિમ નિશાપુરી અને શાહ વલીઉલ્લાહ દેહલવી) સ્પષ્ટપણે નોંધે છે કે, તે સમયે કાબાની દીવાલ (જેને ‘મુસ્તજાર’ કહેવામાં આવે છે) ચમત્કારિક રીતે ફાટી હતી. હઝરત ફાતિમા બિન્તે અસદ કાબાની અંદર પ્રવેશ્યા અને ત્યાં ત્રણ દિવસ સુધી અલ્લાહના મહેમાન રહ્યા. ૧૩ રજબના રોજ ત્યાં હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામનો જન્મ થયો.

આ અજોડ સન્માન વિશ્વમાં માત્ર હઝરત અલીને જ મળ્યું છે. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે જે બાળકનો જન્મ પૃથ્વી પરના સૌથી પવિત્ર સ્થાને થયો હોય, તેનું ભવિષ્ય પણ સત્ય અને પવિત્રતાનો માર્ગ પ્રશસ્ત કરનારું જ હશે. જ્યારે આપનો જન્મ થયો, ત્યારે સૌ પ્રથમ આપની નજર હઝરત મુહમ્મદ પયગંબર સાહેબ ﷺ ના પવિત્ર ચહેરા પર પડી હતી, જે જાણે ભાવિ મુરશીદ અને મુરીદના અતૂટ બંધનનો સંકેત હતો. આ જ કારણ છે કે આપને ‘મૌલૂદ-એ-કાબા’ એટલે કે કાબામાં જન્મેલા મહાપુરુષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

૨. અદભૂત બહાદુરી: ખૈબરનો વિજય અને રૂહાની તાકત

હઝરત અલીને ઇતિહાસમાં ‘અસદુલ્લાહ’ (અલ્લાહનો સિંહ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આપની બહાદુરીના કિસ્સાઓ માત્ર શારીરિક બળના પ્રદર્શન પૂરતા મર્યાદિત નથી, પણ તે હિંમત, શ્રદ્ધા અને રૂહાની તાકતનો પર્યાય છે.

ખૈબરનો વિજય અને શૌર્ય

જંગ-એ-ખૈબરના પ્રસંગે જ્યારે ઇસ્લામી લશ્કર ઘણા દિવસો સુધી મજબૂત કિલ્લાને ફતેહ કરી શક્યું નહોતું, ત્યારે પયગંબર સાહેબ ﷺ એ જાહેરાત કરી: “કાલે હું લશ્કરનો ઝંડો એવા વ્યક્તિને આપીશ જે અલ્લાહ અને તેના રસૂલને પ્રેમ કરે છે અને અલ્લાહ અને તેનો રસૂલ તેને પ્રેમ કરે છે; તે બહાદુર છે અને ક્યારેય મેદાન છોડતો નથી.”

બીજે દિવસે તે ઝંડો હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામને સોંપવામાં આવ્યો. આપની આંખોમાં તે સમયે તકલીફ હતી, છતાં આપ મેદાનમાં ઉતર્યા. ખૈબરના કિલ્લાનો દરવાજો એટલો ભારે હતો કે તેને અનેક મજબૂત માણસો મળીને પણ હલાવી શકતા નહોતા, પરંતુ હઝરત અલીએ પોતાની રૂહાની તાકત અને અલ્લાહ પરના અતૂટ વિશ્વાસથી તે દરવાજાને એક જ ઝાટકે ઉખેડી નાખ્યો અને તેને ઢાલ તરીકે વાપર્યો. ખૈબરનો વિજય હઝરત અલીની અજોડ બહાદુરીનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.

દુશ્મન પર દયા અને નફ્સ પર કાબૂ

બહાદુરીનો અર્થ માત્ર તલવાર ચલાવવી નથી, પણ પોતાના ગુસ્સા પર કાબૂ રાખવો તે સાચી બહાદુરી છે. એક યુદ્ધમાં જ્યારે આપે એક બળવાન શત્રુને પછાડી દીધો અને તેને મારવા જ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તે શત્રુએ અત્યંત મર્યાદા લોપીને આપના પવિત્ર ચહેરા પર થૂંક્યું. હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામે તરત જ તેને છોડી દીધો અને ઉપરથી ઉભા થઈ ગયા. શત્રુએ આશ્ચર્ય સાથે પૂછ્યું, “તમે મને કેમ છોડી દીધો?” ત્યારે આપે જવાબ આપ્યો: “જ્યાં સુધી હું તારી સાથે લડતો હતો ત્યાં સુધી મારી લડાઈ માત્ર અલ્લાહ માટે હતી, પણ તેં જ્યારે મારા પર થૂંક્યું ત્યારે મને વ્યક્તિગત ગુસ્સો આવ્યો. હું મારા ગુસ્સા કે નફ્સ માટે કોઈની હત્યા કરવા માંગતો નથી.” આ નૈતિકતાનું એવું ઉચ્ચ શિખર છે જે દુનિયાના અન્ય કોઈ યોદ્ધામાં જોવા મળતું નથી.

૩. અપ્રતિમ ન્યાય: ગૈર-મુસ્લિમ પ્રત્યેનો વ્યવહાર

હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામ જ્યારે ઇસ્લામી શાસનના ખલીફા હતા, ત્યારે પણ તેમનો ન્યાય દરેક માટે સમાન હતો, પછી તે મુસ્લિમ હોય કે બિન-મુસ્લિમ. આપનો ન્યાય ધર્મ કે પદ પર આધારિત નહોતો.

બખ્તર અને યહૂદી નાગરિકનો કિસ્સો

એક વખત હઝરત અલીનું કિંમતી બખ્તર ખોવાઈ ગયું. થોડા સમય પછી તેમને તે એક યહૂદી વ્યક્તિ પાસે જોવા મળ્યું. હઝરત અલી તે સમયે સમગ્ર ઇસ્લામી સામ્રાજ્યના વડા (ખલીફા) હતા, છતાં તેમણે સત્તાનો ઉપયોગ કરવાને બદલે એક સામાન્ય નાગરિકની જેમ ન્યાયાધીશ (કાઝી શુરૈહ) ની અદાલતમાં કેસ દાખલ કર્યો.

અદાલતમાં એક બાજુ શાસક હઝરત અલી ઉભા હતા અને બીજી બાજુ એક સામાન્ય યહૂદી નાગરિક. ન્યાયાધીશે પૂછ્યું, “હે અલી! શું તમારી પાસે કોઈ સાક્ષી છે કે આ બખ્તર તમારું છે?” હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામે સાક્ષી તરીકે પોતાના પુત્ર હઝરત ઇમામ હસનનું નામ આપ્યું. પરંતુ ન્યાયાધીશે ઇસ્લામી કાયદાની બારીકી મુજબ કહ્યું કે, પિતાના પક્ષમાં પુત્રની સાક્ષી માન્ય નથી.

પરિણામે, પુરાવાના અભાવે ન્યાયાધીશે ચુકાદો હઝરત અલીની વિરુદ્ધમાં અને યહૂદી નાગરિકના પક્ષમાં આપ્યો. હઝરત અલીએ સહેજ પણ ખચકાયા વગર આ ન્યાય સ્વીકારી લીધો. આ જોઈને તે ગૈર-મુસ્લિમ યહૂદી સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેણે કહ્યું: “ખલીફા હોવા છતાં આપ અદાલતમાં આવ્યા અને પોતાની વિરુદ્ધ ચુકાદો આવવા છતાં ન્યાયને માન્ય રાખ્યો! ખરેખર આ જ સત્ય ધર્મ છે.” તે વ્યક્તિએ તરત જ કબૂલ્યું કે આ બખ્તર હઝરત અલીનું જ હતું જે તેને મળી આવ્યું હતું, અને તે આપના ન્યાયથી પ્રભાવિત થઈને ઇસ્લામમાં દાખલ થયો. આ કિસ્સો હઝરત અલીના ન્યાયી શાસનનો અને ગૈર-મુસ્લિમો પ્રત્યેના સન્માનનો અમર પુરાવો છે.

૪. જ્ઞાન, હિકમત અને આધ્યાત્મિકતા

હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામ માત્ર મેદાન-એ-જંગના સિંહ નહોતા, પણ જ્ઞાનના અગાધ સાગર હતા. પયગંબર સાહેબ ﷺ એ આપને “જ્ઞાનના શહેરનો દરવાજો” કહ્યા હતા. આપના પ્રવચનો, પત્રો અને હિકમતભરી વાતોનો સંગ્રહ ‘નહજુલ બલાગા’ આજે પણ માનવતા માટે રાજનીતિ, વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતાનો શ્રેષ્ઠ ખજાનો છે.

આપનું જ્ઞાન એટલું વિશાળ હતું કે આપે જાહેરાત કરી હતી: “મૃત્યુ મને મળે તે પહેલાં જે પૂછવું હોય તે પૂછી લો.” આપનો ન્યાય અને તર્ક એટલો સચોટ હતો કે દુનિયાના જટિલ પ્રશ્નો આપ મિનિટોમાં ઉકેલી નાખતા. આપની રૂહાની તાકત માત્ર યુદ્ધમાં જ નહીં, પરંતુ લોકોના દિલ જીતવામાં અને આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શન આપવામાં પણ જોવા મળતી હતી.

૫. શહાદત: મહેરાબમાં અંતિમ સફળતા

હઝરત અલી અલૈહિસ્સલામનું જીવન જેટલું તેજસ્વી હતું, તેમનો અંત તેટલો જ મહાન અને પવિત્ર હતો. હિજરી વર્ષ ૪૦, ૧૯ રમઝાનની તે સવાર ઇતિહાસની સૌથી દર્દનાક સવાર હતી. જ્યારે આપ કૂફાની મસ્જિદમાં ફજરની નમાજ પઢાવી રહ્યા હતા અને સજદાની હાલતમાં હતા, ત્યારે ઇબ્ને મુલ્જિમ નામના શખ્સે આપના પવિત્ર મસ્તક પર ઝેરી તલવારથી વાર કર્યો.

લોહીથી લથબથ હાલતમાં પણ આપના પવિત્ર હોઠો પર જે શબ્દો હતા તે હતા: “ફુઝતુ વ રબ્બિલ કાબા” (કાબાના રબના સોગંદ! હું સફળ થઈ ગયો). આ શબ્દો સાબિત કરે છે કે આપના માટે શહાદત એ દુનિયાના બંધનોમાંથી મુક્તિ અને અલ્લાહના મિલનનો માર્ગ હતો. ૨૧ રમઝાનના રોજ આપે શહાદત પ્રાપ્ત કરી અને આ ફાની દુનિયાને છોડી અલ્લાહના સાનિધ્યમાં પહોંચ્યા.