8 મુહરમ: કરબલાની ઐતિહાસિક રાત અને હઝરત અબ્બાસ (અ.સ.) ની શહાદત

કરબલાની ભૂમિ પર બનેલી ઘટના માત્ર એક ઐતિહાસિક યુદ્ધનું નામ નથી, પરંતુ તે માનવ અંતરાત્મા, વફાદારી અને સત્યનિષ્ઠાની એવી અમર ગાથા છે જેણે સદીઓ પછી પણ માનવતાને જીવવાની રીત શીખવી છે. મુહરમુલ હરામના પ્રથમ દસ દિવસો, ખાસ કરીને 8મી મુહરમની રાત, ઇતિહાસનો એવો ભાગ છે જ્યાં તર્ક અને સાહસ વચ્ચે એક સ્પષ્ટ રેખા ખેંચાઈ હતી. આ બ્લોગમાં આપણે માત્ર 8મી મુહરમના મહત્વ પર પ્રકાશ નહીં પાડીએ, પરંતુ એ ઐતિહાસિક ગેરસમજોનું પણ વિશ્લેષણ કરીશું જે સમય જતાં પરંપરાઓમાં સામેલ થઈ ગઈ છે.

1. 8મી મુહરમ: શાંતિ, બેચેની અને ઈમાનની મક્કમતા

8મી મુહરમનો દિવસ કરબલાના મેદાનમાં એવી સ્થિતિ લઈને આવ્યો હતો જ્યાં દરેક ક્ષણ કયામત સમાન હતી. આ દિવસ સુધીમાં ઇબ્ને ઝિયાદના સૈન્યએ ખૈમા-ગાહ-એ-હુસૈની (ઇમામના તંબુઓ) ને સંપૂર્ણ ઘેરી લીધી હતી. પાણી બંધ કરી દેવાથી અહલે બૈત પર મુસીબતોનો પહાડ તૂટી પડ્યો હતો. પરંતુ આટલી કઠિન પરિસ્થિતિમાં પણ ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ)ના તંબુઓમાંથી જે અવાજો આવી રહ્યા હતા, તે ભયના નહીં, પરંતુ અલ્લાહ સાથેના સંવાદ અને આત્મસમર્પણના હતા.

2. ઐતિહાસિક ભ્રમણા: હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) ની શહાદતનો સમય

અઝાદારીની મજલિસોમાં ઘણીવાર એવું સાંભળવા મળે છે કે “હઝરત અબ્બાસ અલમદાર(અલૈહિસ્સલામ) 7મી મુહરમે શહીદ થયા હતા.” આ નિવેદનને કારણે એક ઐતિહાસિક ગેરસમજ પેદા થાય છે. તેની તપાસ કરવી જરૂરી છે.

સંશોધન અને સ્પષ્ટતા:

તારીખ-એ-તબરી, મકતલ-એ-અબી મખનફ અને અન્ય પ્રમાણભૂત ઐતિહાસિક પુસ્તકો અનુસાર:

હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) ની શહાદત 10મી મુહરમ (આશુરા) ના દિવસે થઈ હતી.
7મી મુહરમની ઘટના: 7મી મુહરમે હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) શહીદ થયા ન હતા, પરંતુ આ દિવસને “રોઝ-એ-અબ્બાસ” તરીકે એટલા માટે યાદ કરવામાં આવે છે કારણ કે આ દિવસે ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) એ તેમને ફરમાન કર્યું હતું કે તેઓ ફુરાત નદીના કાંઠે જઈને પાણી લાવવાનો પ્રયાસ કરે. તેમણે પોતાની બહાદુરીના જોરે દુશ્મનોની હરોળને ચીરીને તંબુઓ સુધી પાણી પહોંચાડ્યું હતું.
પરંપરા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો તફાવત: અઝાદારીમાં 7મી મુહરમને હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) સાથે જોડવાનું કારણ એ છે કે તેમણે પાણીની અછત સામે વ્યવહારુ સંઘર્ષની શરૂઆત આ દિવસે કરી હતી. લોકોમાં આ દિવસ તેમની બહાદુરીની યાદ તાજી કરવા માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે, જેને કેટલાક લોકો અજાણતામાં તેમની શહાદતનો દિવસ સમજી બેસે છે.
તે સ્પષ્ટ રહે કે જે મહાન વ્યક્તિત્વ 8મી મુહરમની રાત્રે ઇમામ હુસૈન(અલૈહિસ્સલામ) ના ખુતબા (ભાષણ) પર ‘લબ્બૈક’ કહી રહ્યું હતું, તે 10મી મુહરમ સુધી જીવિત હતું અને તેણે જ પોતાના ઇમામ સાથે શહાદતનું જામ પીધું હતું.

3. 8મી મુહરમની રાત: ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) નો અંતિમ ખુતબો

જ્યારે રાત પડી, ત્યારે ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) એ તેમના સાથીઓને એકત્રિત કર્યા અને તે ખુતબો આપ્યો જે માનવ ઇતિહાસની સૌથી મોટી “વફાદારીની કસોટી” ગણાય છે. ઇમામ (અલૈહિસ્સલામ) એ કહ્યું:

“હે મારા સાથીઓ! હું આપ સૌની વફાદારીની કદર કરું છું. આ દુશ્મન માત્ર મારી જાતને ઈચ્છે છે. અંધારી રાતનો લાભ લો, દરેક વ્યક્તિ પોતાના સાથીઓ અને મારા પરિવારના એક સભ્યને સાથે લઈને અહીંથી નીકળી જાઓ. તમે સૌ મુક્ત છો.”

આ ક્ષણની કલ્પના કરો: એક તરફ મૃત્યુની નિશ્ચિત છાયા છે, બીજી તરફ એક એવો નેતા જે પોતાના સાથીઓને બચાવવા માટે શક્ય તમામ પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. તે સમયે હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) એ જે જવાબ આપ્યો, તે ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલો છે:
“આકા! જો અમે આપને છોડી દઈએ તો અમે અલ્લાહને શું જવાબ આપીશું? શું અમે આપના ગયા પછી જીવવા માંગીએ છીએ? અલ્લાહ ન કરે કે અમે આપના વગર એક ક્ષણ પણ જીવીએ.”

4. રાત્રિનું દ્રશ્ય: એક પવિત્ર તૈયારી

8મી મુહરમની રાતને “શબ-એ-ચિરાગાં” પણ કહેવામાં આવે છે. આ રાત્રે તંબુઓની અંદરનું દ્રશ્ય સ્વર્ગના ટુકડા જેવું હતું. એક તરફ દુશ્મનનું લશ્કર હતું જે દુન્યવી લોભમાં ડૂબેલું હતું, અને બીજી તરફ તે પવિત્ર આત્માઓ હતા જે કુરાન પઠન, રુકૂ અને સજદામાં પોતાની અંતિમ રાત વિતાવી રહ્યા હતા.

5. સાચો ઇતિહાસ જાણવો શા માટે જરૂરી છે?

આપણે ઘણીવાર લાગણીઓમાં આવીને ઐતિહાસિક તથ્યોને બાજુ પર મૂકી દઈએ છીએ. શહાદતના દિવસ અંગે જે ભ્રમણા પેદા થઈ છે, તે શૈક્ષણિક સ્તરે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.

શૈક્ષણિક પ્રામાણિકતા: ઇતિહાસને તેના અસલી સ્વરૂપમાં રજૂ કરવો એ આપણી જવાબદારી છે. હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) ની 10મી મુહરમની શહાદત તેમના બલિદાનના સાતત્યનો ભાગ છે. જો આપણે તેને 7મી મુહરમ સાથે જોડી દઈશું, તો આપણે તેમના અંતિમ દિવસોના સંઘર્ષ અને તેમના મહાન કાર્યને ઓછું કરી દઈશું.

અઝાદારીનો ઉદ્દેશ્ય: અઝાદારીનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય ઘટનાને સાચા પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમજવાનો છે જેથી આપણે હુસૈનિયતની ફિલસૂફીને આપણા વ્યવહારુ જીવનમાં લાવી શકીએ.

6. બોધ: 8મી મુહરમ આપણને શું શીખવે છે?

8મી મુહરમનો સંદેશ એ છે કે સત્ય માટે ઊભા રહેવાનો નિર્ણય અચાનક લેવાતો નથી, પરંતુ તે સતત ધીરજ અને પરીક્ષાઓનું પરિણામ હોય છે. ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) અને હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) નો આ સંબંધ પ્રેમ અને બલિદાનનો એવો સંબંધ હતો જેનું ઉદાહરણ સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં નથી.

સમાપન

8મી મુહરમની રાત્રે કરબલાના મેદાનમાં બે રસ્તા ખુલ્લા હતા: એક રસ્તો દુન્યવી જીવનનો હતો જે ઉપરછલ્લી રીતે સુરક્ષિત હતો, અને બીજો રસ્તો સત્ય અને ન્યાયનો હતો જેના અંતમાં શહાદત હતી. ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) ના સાથીઓએ બીજા રસ્તાની પસંદગી કરી. હઝરત અબ્બાસ (અલૈહિસ્સલામ) એ 7મી મુહરમે પાણી લાવવાનું સાહસ બતાવ્યું, 8મી મુહરમે વફાદારીનું વચન આપ્યું, અને 10મી મુહરમે પોતાના પ્રાણ ન્યોછાવર કરીને સાબિત કર્યું કે વફાદારીનું ફળ માત્ર અલ્લાહની પ્રસન્નતા છે.
ચાલો, આ મુહરમે આપણે માત્ર પરંપરાઓને દોહરાવવાને બદલે તે તથ્યોને સમજીએ જે ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) એ 8મી મુહરમની રાત્રે આપણને તેમના જીવનથી સમજાવ્યા હતા. સત્યના માર્ગ પર ચાલવા માટે સાહસની સાથે દૂરંદેશીની પણ જરૂર હોય છે.
નોંધ: આ લેખ પ્રમાણભૂત મકતલ (શહાદતની ઘટનાઓનું વર્ણન) ના આધારે લખવામાં આવ્યો છે. ઐતિહાસિક ઘટનાઓમાં સંશોધન કરવું એ આપણી બૌદ્ધિક જાગૃતિની નિશાની છે.