દિવસ ૩: ઉમર ઇબ્ને સાદનું લશ્કર અને કરબલાનો ઇતિહાસ

ફુરાત નદી જેનું પાણી એહલ એ બૈત માટે બંધ કરવામાં આવ્યું

https://en.wikipedia.org/wiki/Euphrates

કરબલાની સળગતી રેતી પર ૩ મુહર્રમ હિજરી સન ૬૧ ના રોજ ઉમર ઇબ્ને સાદ ના લશ્કરનું આગમન થયું અને ઇતિહાસનો એક એવો કાળો અધ્યાય શરૂ થયો, જેણે માનવતાના હૃદયને હચમચાવી દીધું. ૨ મુહર્રમના રોજ ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) પોતાના અહલે બૈત (પરિવાર) સાથે અહીં પહોંચ્યા હતા.ત્રીજી મુહર્રમના સૂર્યોદય સાથે જ કૂફાના ગવર્નર ઉબૈદુલ્લાહ ઇબ્ને ઝિયાદના આદેશ પર ઉમર ઇબ્ને સાદ એક વિશાળ લશ્કર સાથે કરબલાના મેદાનમાં આવી પહોંચ્યો.
આજના આ વિગતવાર બ્લોગમાં આપણે ઐતિહાસિક સંદર્ભો સાથે જાણીશું કે તેનું આગમન કેવી રીતે થયું, તેનું મનોમંથન શું હતું અને ફુરાત નદીના કિનારેથી અહલે બૈતના તંબુઓ હટાવવા માટે કેવું દબાણ કરવામાં આવ્યું.

ઉમર ઇબ્ને સાદ કોણ હતો અને કરબલામાં તેનું આગમન?

ઉમર ઇબ્ને સાદ એ ઇસ્લામના મહાન સેનાપતિ અને જગપ્રસિદ્ધ વિજેતા હઝરત સઅદ ઇબ્ને અબી વક્કાસ (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) નો આલિમ પુત્ર હતો. સઅદ ઇબ્ને અબી વક્કાસ એ એવા મહાન સહાબી હતા જેમને દુનિયામાં જ જન્નતની ખુશખબરી (અશરા મુબશ્શરા) મળી હતી.
આવા મહાન પિતાનો પુત્ર હોવા છતાં, તે દુનિયાની લાલચ અને સત્તાની ભૂખમાં અંધ બની ગયો હતો. ઇબ્ને ઝિયાદે તેને ‘રે’ (હાલના ઇરાનનો એક પ્રાંત) ના ગવર્નર બનાવવાનું વચન આપ્યું હતું. તેનું સત્તાવાર પત્ર પણ આપી દીધું હતું.
પરંતુ તે પહેલાં તેને ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) પાસે બૈઅત (વફાદારીની શપથ) લેવડાવવા અથવા તેમનો અંત લાવવા માટે કરબલા મોકલવામાં આવ્યો.

ઐતિહાસિક ગ્રંથ ‘તારીખ અલ-તબરી’ નો સંદર્ભ

ઐતિહાસિક ગ્રંથ ‘તારીખ અલ-તબરી’ (ભાગ ૫, પાના નં. ૪૦૯) મુજબ:
ઉમર ઇબ્ને સાદ પહેલાં તો ઇમામ હુસૈન સામે લડવા તૈયાર નહોતો. તેણે ઇબ્ને ઝિયાદને કહ્યું કે મને આ કામમાંથી મુક્ત કરો. પરંતુ ઇબ્ને ઝિયાદે શરત મૂકી: “જો તું હુસૈન સામે નહીં જાય, તો રે પ્રાંતની ગવર્નરીનું પત્ર પાછું આપી દે.” સત્તાની લાલચે તેના ઇમાનને ડગાવી દીધું અને તેણે આ કાળું કૃત્ય સ્વીકારી લીધું.

૩ મુહર્રમના રોજ ઉમર ઇબ્ને સાદ ૪,૦૦૦ ઘોડેસવારોની અદ્યતન ફોજ સાથે કરબલાના મેદાનમાં પ્રવેશ્યો. આ ફોજ ઇમામ હુસૈનની નાની અમથી છાવણીને ઘેરવા માટે પૂરતી હતી, જેમાં માત્ર ૭૨ પુરુષો હતા (જેમાં બાળકો અને વૃદ્ધો પણ સામેલ હતા). છતાં યઝીદી હકૂમત અંદરથી ડરેલી હતી.

ઇમામ હુસૈન અને ઉમર ઇબ્ને સાદ વચ્ચેની વાટાઘાટો

કરબલા પહોંચતા જ ઉમર ઇબ્ને સાદ એ ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) પાસે પોતાનો દૂત મોકલવાનું વિચાર્યું, જેથી જાણી શકાય કે તેઓ અહીં કેમ આવ્યા છે. પરંતુ લશ્કરમાં સામેલ ઘણા એવા કૂફીઓ હતા જેમણે પોતે ઇમામ હુસૈનને પત્રો લખીને બોલાવ્યા હતા. તેથી તેઓ શરમ ના મારે ઇમામ પાસે જવા તૈયાર ન થયા. અંતે, કુર્રા ઇબ્ને કૈસ અલ-હંઝલીને મોકલવામાં આવ્યો.
ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) એ દૂતને બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો, જે ‘અલ-બિદાયા વન-નિહાયા’ (ઇબ્ને કસીર, ભાગ ૮) માં નોંધાયેલ છે:
“હું અહીં મારી મરજીથી નથી આવ્યો. તમારા કૂફાના લોકોએ મને હજારો પત્રો લખીને આમંત્રિત કર્યો છે કે અમારો કોઈ ઇમામ નથી, તમે આવીને અમારું માર્ગદર્શન કરો. જો હવે તમે લોકો તમારો નિર્ણય બદલી ચૂક્યા છો અને મારું આગમન તમને પસંદ નથી, તો હું જ્યાંથી આવ્યો છું ત્યાં (મદીના) પાછો ચાલ્યો જાઉં.”

ઉમર ઇબ્ને સાદ આ સાંભળીને ખુશ થયો. તેને લાગ્યું કે યુદ્ધ ટળી જશે અને તે નિર્દોષ અહલે બૈતના લોહી વહાવવાના પાપમાંથી બચી જશે. તેણે તુરંત જ આ સંદેશો કૂફામાં ગવર્નર ઇબ્ને ઝિયાદને મોકલ્યો.

ઇબ્ને ઝિયાદનો ક્રૂર વળાંક અને શિમ્રનું કાવતરું

જ્યારે તેનો પત્ર ઇબ્ને ઝિયાદને મળ્યો, ત્યારે તે પણ એક ક્ષણ માટે નરમ પડ્યો. પરંતુ તેના દરબારમાં બેઠેલા દૂષ્ટ અને ક્રૂર શિમ્ર ઇબ્ને ઝિલ-જવશને પાસા પલટી નાખ્યા.
શિમ્રએ કહ્યું: “હુસૈન હવે તમારા ઘેરાવમાં છે. જો તેઓ અહીંથી વગર બૈઅત કરે પાછા જશે, તો તેમની શક્તિ વધી જશે અને તમે નબળા સાબિત થશો. અત્યારે જ તેમને યઝીદની શરતો સ્વીકારવા મજબૂર કરો.”
આ સાંભળી ઇબ્ને ઝિયાદે ઉમર ઇબ્ને સાદ પર કડક આદેશ મોકલ્યો:
“મેં તને હુસૈન સાથે સંધિ કરવા કે તેમનો પક્ષ લેવા નથી મોકલ્યો. હુસૈન અને તેમના સાથીઓ પાસે પહેલા યઝીદની બૈઅત લો. જો તેઓ ઇનકાર કરે, તો ફુરાત નદીના પાણી પર તેમનો અધિકાર છીનવી લો અને તેમના તંબુઓને નદી કિનારેથી હટાવી દો.”

ફુરાત નદીના કિનારેથી તંબુઓ હટાવવાનું દબાણ

ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) ના તંબુઓ ફુરાત નદીના એક ફાંટાની નજીક નરમ અને લીલાછમ મેદાનમાં હતા, જેથી સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે પાણી મેળવવું સરળ રહે.
૩ મુહર્રમની સાંજે ઉમર ઇબ્ને સાદ ને નદી કિનારો ખાલી કરાવવાનો કડક આદેશ મળ્યો. તેણે પોતાના સૈનિકોને મોકલીને ઇમામ હુસૈનને સંદેશ આપ્યો કે તેઓ પોતાના તંબુઓ નદીના કિનારેથી હટાવીને પાછળ સળગતા અને સુકા મેદાન તરફ લઈ જાય.
આ એક અત્યંત ક્રૂર અને મનોવૈજ્ઞાનિક દબાણ લાવવાની ચાલ હતી. યઝીદી લશ્કર ઇચ્છતું હતું કે પાણીની તકલીફ જોઈને ઇમામ હુસૈન તૂટી જાય.
હઝરત અબ્બાસ (રદીઅલ્લાહુ અનહુ), જેઓ ઇમામના ભાઈ અને લશ્કરના અલમદાર (ધ્વજવાહક) હતા, આ અન્યાય જોઈને તેમનું લોહી ઉકળી ઉઠ્યું. પરંતુ ઇમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) એ ધૈર્ય અને શાંતિ જાળવી રાખવાનો આદેશ આપ્યો. ઇમામે કહ્યું: “આપણે અહીં લોહી વહાવવા કે ઝઘડો કરવા નથી આવ્યા. જો તેઓ ઇચ્છે છે કે આપણે પાછળ હટી જઈએ, તો આપણે આપણા તંબુઓ પાછળ લઈ જઈશું.”
ત્રીજી મુહર્રમની એ રાત અહલે બૈત માટે અત્યંત કષ્ટદાયક હતી. સળગતી રેતી પર, જ્યાં દૂર-દૂર સુધી છાંયડો નહોતો, ત્યાં નાના બાળકો અને મુસ્તફા (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) ના પરિવારના તંબુઓ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા. આ એ જ ફુરાત નદી હતી જેનું પાણી જંગલના પશુ-પંખીઓ માટે પણ ખુલ્લું હતું, પરંતુ મોહમ્મદુર રસૂલુલ્લાહના સંતાનો માટે તેના પર ઘેરો નાખવાની શરૂઆત થઈ ચૂકી હતી.

આધ્યાત્મિક અને નૈતિક પાઠ

કરબલાનો ત્રીજો દિવસ આપણને બે વિરોધાભાસી ચરિત્રો બતાવે છે:

ઉમર ઇબ્ને સાદ: જે સત્ય અને અહલે બૈતનું મકામ જાણતો હોવા છતાં, દુનિયાની ક્ષણિક સત્તા (રે પ્રાંતની ગવર્નરી) માટે પોતાના દીન અને આખિરતનો સોદો કરી બેઠો.

ઇમામ હુસૈન: જેઓ જાણતા હતા કે સામે મોત ઉભું છે અને પાણી બંધ થવાનું છે, છતાં તેમણે નૈતિકતા અને શાંતિનો માર્ગ ન છોડ્યો. તેમણે સાબિત કર્યું કે હક પર રહેવા માટે સત્તા કે સંસાધનોની નહીં, પણ અડગ ઈમાનની જરૂર હોય છે.
આજે ૩ મુહર્રમના આ દિવસે આપણે આપણા જીવનમાં ઝાંકીને જોવું જોઈએ કે શું આપણે પણ નાની-નાની દુનિયાની લાલચો માટે આપણા સિદ્ધાંતો અને ઇસ્લામિક મૂલ્યો સાથે સમાધાન તો નથી કરી રહ્યા ને? કરબલા આપણને હંમેશા હક પર અડગ રહેવાની પ્રેરણા આપે છે.