કરબલાનો ઇતિહાસ દિવસ ૪: યઝીદી સેનાની હિલચાલ અને સંવાદ

અલ-સલામુ અલયકુમ વ રહમતુલ્લાહી વ બરકાતુહ. કરબલાની પવિત્ર અને હૃદયદ્રાવક સફરના ચોથા દિવસના વિશેષ બ્લોગ લેખમાં આપ સૌનું સ્વાગત છે. ઈસ્લામિક કેલેન્ડર મુજબ, ૪ મહોહરમ ૬૧ હિજરીના રોજ કરબલાના મેદાનમાં રાજકીય અને લશ્કરી ગતિવિધિઓ તીવ્ર બની ચૂકી હતી. કૂફાના ગવર્નર ઉબૈદુલ્લાહ ઈબ્ને ઝિયાદના આદેશ પર યઝીદી સેનાનો ઘેરો વધુ મજબૂત થઈ રહ્યો હતો. બીજી તરફ, માનવતાના રક્ષક, સૈયદુશ શુહદા હઝરત ઈમામ હુસૈન અલેહિસ્સલામ (રદીઅલ્લાહુ અનહુ) એ રક્તપાતને રોકવા અને સત્યનો માર્ગ બતાવવા માટે દુશ્મન શિબિર સાથે સંવાદની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી. આ લેખમાં આપણે ઐતિહાસિક સ્ત્રોતો (જેવા કે તારીખ અલ-તબરી, અલ-બિદાયા વન-નિહાયા, અને કિતબ અલ-ઇરશાદ) ના આધારે ચોથા દિવસની ઘટનાઓ, યઝીદી સેનાની વ્યૂહરચના અને ઈમામ હુસૈન (રઝી.) ના ક્રાંતિકારી સંવાદોનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીશું.

૧. કરબલામાં લશ્કરી સંતુલન અને યઝીદી સેનાની વધતી ગતિવિધિઓ

૩ મહોરમના રોજ ઉમર ઈબ્ને સાદ ૪,૦૦૦ ઘોડેસવારો સાથે કરબલા પહોંચ્યો હતો. ૪ મહોરમના રોજ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની કારણ કે ઈબ્ને ઝિયાદે કૂફાથી વધુ લશ્કરી ટુકડીઓ મોકલવાનું શરૂ કર્યું.

ઉબૈદુલ્લાહ ઈબ્ને ઝિયાદનું દબાણ

ઇતિહાસકાર ઇબ્ને અસીર નોંધે છે કે, ઈબ્ને ઝિયાદ કૂફાની મસ્જિદમાં ગયો અને લોકોને યઝીદ તરફથી મળનારા ભથ્થાં અને અનાજની લાલચ આપી. તેણે ઘોષણા કરી:

“જે કોઈ હુસૈન વિરુદ્ધ લડવા માટે ઉમર ઈબ્ને સાદની સેનામાં જોડાશે નહીં, તેનો લોહી અને માલ હલાલ (જપ્ત) ગણાશે.”

આ ભય અને લાલચના કારણે કૂફાના હજારો લોકો, જેમણે અગાઉ ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) ને પત્રો લખીને બોલાવ્યા હતા, તેઓ પોતાની વફાદારી બદલીને યઝીદી સેનાનો ભાગ બનવા લાગ્યા. ૪ મહોરમના અંત સુધીમાં શિમ્ર ઇબ્ન ઝિલ-જવશાન અને અન્ય સેનાપતિઓની આગેવાની હેઠળ કરબલામાં યઝીદી સૈનિકોની સંખ્યા વધવા લાગી હતી.

અહલે બૈત (ઈમામના પરિવાર) નો ઘેરો

ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) ની સાથે માત્ર ૭૨ થી ૮૨ વફાદાર સાથીઓ અને પરિવારના સભ્યો હતા, જેમાં મહિલાઓ અને નાના બાળકોનો સમાવેશ થતો હતો. યઝીદી સેનાએ ઈમામના શિબિર (ખૈમા) ની આસપાસ કડક ચોકીપહેરો ગોઠવવાનું શરૂ કર્યું જેથી અહલે બૈતની હિલચાલ પર નજર રાખી શકાય.

૨. ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) નો દુશ્મન શિબિર સાથે સંવાદ

ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) નો હેતુ ક્યારેય સત્તા મેળવવાનો કે યુદ્ધ કરવાનો નહોતો. તેમનો એકમાત્ર હેતુ ઈસ્લામની મૂળ ભાવના અને નાના જાન (મોહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) ની શરિયતનું રક્ષણ કરવાનો હતો. તેથી, યુદ્ધને ટાળવા માટે તેમણે પોતે પહેલ કરી અને ઉમર ઈબ્ને સાદ તથા કૂફાના સેનાપતિઓ સાથે સંવાદ સાધ્યો.

ઉમર ઈબ્ને સાદ સાથે મુલાકાત

૪ મહોરમની રાત્રે (અથવા કેટલાક સ્ત્રોતો મુજબ આ સિલસિલો ચોથા દિવસથી શરૂ થયો હતો), ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ ઉમર ઈબ્ને સાદને મળવા માટે સંદેશો મોકલ્યો. બંને શિબિરોની વચ્ચે એક જગ્યાએ મુલાકાત નક્કી થઈ. ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ તેમની સાથે ભાઈ હઝરત અબ્બાસ (રદીઅલ્લાહો અનહુ) અને પુત્ર હઝરત અલી અકબર (રદીઅલ્લાહો અનહુ) ને રાખ્યા હતા. ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ ઉમર ઈબ્ને સાદને સંબોધીને કહ્યું:

“ઓ ઉમર! શું તું મારી સાથે લડીશ જ્યારે તું જાણે છે કે હું કોનો દીકરો છું? આ લોકોનો સાથ છોડી દે અને મારો સાથ આપ, જે તને અલ્લાહની નજીક લાવશે.”

ઉમર ઈબ્ને સાદે દુનિયાદારીના બહાના બનાવ્યા: “હુઝૂર, જો હું તેમ કરીશ તો ઈબ્ને ઝિયાદ મારું ઘર તોડી નાખશે અને મારી મિલકત જપ્ત કરી લેશે.” ઈમામે જવાબ આપ્યો કે, “હું તને તેનાથી વધુ સારું આપીશ,” પરંતુ સાદના મનમાં રે (ઈરાન) ના ગવર્નર બનવાની લાલચ એટલી પ્રબળ હતી કે તે સત્ય સ્વીકારી શક્યો નહીં.

ઈમામના ત્રણ ઐતિહાસિક પ્રસ્તાવો

તારીખ અલ-તબરી ના મતે, હઝરત ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ રક્તપાત રોકવા માટે ત્રણ સ્પષ્ટ વિકલ્પો રજૂ કર્યા હતા:

મને પાછા જવા દો: “હું જ્યાંથી આવ્યો છું (મદીના અથવા મક્કા) મને ત્યાં પાછા ફરવા દો.”
મને સરહદ પર જવા દો: “મને ઈસ્લામી સામ્રાજ્યની કોઈ દૂરની સરહદ (સરહદ) પર જવા દો, જ્યાં હું સામાન્ય મુસ્લિમની જેમ જીવન વિતાવીશ અને ઇસ્લામની સેવા કરીશ.”
મને યઝીદ પાસે જવા દો: “મને સીધા દમાસ્કસ જવા દો જેથી હું યઝીદ સાથે રૂબરૂ વાત કરી મામલો ઉકેલી શકું.” (નોંધ: કેટલાક શિયા વિદ્વાનો ત્રીજા પ્રસ્તાવનો ઇનકાર કરે છે કારણ કે ઈમામ યઝીદની બયત ક્યારેય સ્વીકારવા માંગતા નહોતા, પરંતુ આ પ્રસ્તાવ વાટાઘાટોના ભાગરૂપે રજૂ કરાયાનો ઉલ્લેખ ઘણા સુન્ની ઐતિહાસિક ગ્રંથોમાં છે).

૩. કૂફાના વફાદારી બદલનારા સરદારોને ઈમામનો પડકાર

સંવાદ દરમિયાન, ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ તે સરદારોના નામ લઈને બોલાવ્યા જેમણે કૂફાથી પત્રો લખ્યા હતા. ઈમામે પત્રોની થેલી બહાર કાઢી અને કહ્યું:

“ઓ શબાશ ઇબ્ને રબી, ઓ હજ્જાર ઇબ્ને અબજર! શું તમે લોકોએ મને પત્ર લખીને નથી કહ્યું કે ‘ફળો પાકી ગયા છે, બગીચાઓ લીલાછમ થઈ ગયા છે અને તમારી સેના તૈયાર છે, તમે વહેલા પધારો’?”

તે દગાબાજ સરદારોએ જૂઠું બોલતા કહ્યું: “અમે આવા કોઈ પત્રો લખ્યા નથી.” ઈમામે જવાબ આપ્યો: “સુબહાનઅલ્લાહ! અલ્લાહ સાક્ષી છે કે તમે જ મને બોલાવ્યો હતો અને આજે તમે જ મારી સામે તલવારો ખેંચીને ઉભા છો.” આ સંવાદ દર્શાવે છે કે ઈમામે દુશ્મનો પર નૈતિક વિજય મેળવી લીધો હતો. તેમની પાસે કોઈ દલીલ નહોતી, માત્ર સત્તાનો ભય અને લાલચ હતી.

૪. આધ્યાત્મિક અને નૈતિક પાઠ

૪ મહોરમની ઘટનાઓ આપણને શીખવે છે કે:

શાંતિની પ્રાથમિકતા: ઇસ્લામ યુદ્ધ નહિ પણ શાંતિ અને સંવાદનો ધર્મ છે. ઈમામ હુસૈન (રદીઅલ્લાહો અનહુ) એ છેલ્લી ઘડી સુધી શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ માટે પ્રયાસો કર્યા.
નૈતિક હિંમત: મજબૂત દુશ્મનની સામે પણ સત્ય અને ન્યાયની વાત સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહેવી એ જ સાચો જેહાદ છે. આવતીકાલે ૫ મહોરમના બ્લોગમાં આપણે જોઈશું કે કેવી રીતે યઝીદી સેનાએ અહલે બૈત પર પાણી બંધ કરવાની ક્રૂર યોજના ઘડી હતી.