રોઝા-એ-રસૂલની હિફાઝત અને સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીનું અગમ્ય સ્વપ્ન: ઇતિહાસનું એક રૂવાડાં ઊભા કરતું પ્રકરણ
ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં અસંખ્ય એવી ઘટનાઓ નોંધાયેલી છે જે અલ્લાહ તઆલાની કુદરત અને તેના રસૂલ હઝરત મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) પ્રત્યેની અસીમ મહોબ્બતની સાક્ષી પૂરે છે. આ ઘટનાઓમાં સૌથી વધુ ઈમાન અફરોઝ અને રોમાંચક ઘટના સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગી (રહમતુલ્લાહ અલયહિ)ના શાસનકાળ દરમિયાન વર્ષ ૧૧૬૨ (હિજરી સન ૫૫૭) માં મદીના મુનવ્વરામાં બની હતી. આ એ ઐતિહાસિક ઘટના છે જેમાં બે ઈસાઈ ષડયંત્રકારીઓએ અલ્લાહના નબીની પવિત્ર કબર (રોઝા-એ-રસૂલ) સુધી સુરંગ ખોદવાનો નાપાક પ્રયાસ કર્યો હતો અને સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીએ કેવી રીતે કરામતી અને વ્યૂહાત્મક રીતે તેમને પકડી પાડ્યા હતા.
આ ઘટનાનો વિસ્તૃત અને પ્રમાણભૂત ઉલ્લેખ ઇસ્લામિક ઇતિહાસના પ્રખ્યાત ઇતિહાસકાર અલ્લામા ઇબ્ને અસીર, અલ્લામા સમહૂદી (તેમના પ્રખ્યાત પુસ્તક ‘વફા-ઉલ-વફા’ માં) અને ઇતિહાસકાર ઇબ્ને કસીર જેવા વિદ્વાનોએ પોતપોતાના દસ્તાવેજોમાં કર્યો છે.
૧. સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીનું વ્યક્તિત્વ અને પૃષ્ઠભૂમિ
નૂરુદ્દીન ઝંગી (૧૧૧૮-૧૧૭૪) એ સિરિયા (શામ) ના એક ન્યાયી, પરહેઝગાર અને બહાદુર શાસક હતા. તેઓ સુલતાન સલાહુદ્દીન અય્યૂબીના ઉસ્તાદ અને માર્ગદર્શક પણ હતા. તેઓ માત્ર એક મહાન યોદ્ધા જ નહોતા, પરંતુ રાત્રે લાંબી ઈબાદત કરનારા અને અલ્લાહના રસૂલ સાથે અત્યંત મોહબ્બત રાખનારા વલી અલ્લાહ હતા. તેમના શાસનકાળ દરમિયાન મુસ્લિમ અમીરાત યુરોપિયન ક્રુસેડર્સ (ખ્રિસ્તી આક્રમણકારો) સામે લડી રહી હતી. ઈસ્લામની વધતી તાકાતથી હારેલા ક્રુસેડર્સે મુસ્લિમોના મનોબળને તોડવા માટે એક અત્યંત ઘૃણાસ્પદ સાજિશ ઘડી કાઢી હતી.
૨. ઇસાઈઓનું નાપાક ષડયંત્ર
ક્રુસેડર્સના બે ઉચ્ચ કક્ષાના જાસૂસો (જેઓ મોરોક્કોના અંડાલુસિયન વિસ્તારના ખ્રિસ્તીઓ હતા) એ વેશપલટો કર્યો. તેઓએ મુસ્લિમો જેવા વસ્ત્રો પહેર્યા, દાઢી વધારી અને પોતાને મગરીબ (ઉત્તરી આફ્રિકા) ના ધાર્મિક યાત્રાળુઓ અને પરહેઝગાર મુસ્લિમો તરીકે રજૂ કર્યા. તેઓ મદીના મુનવ્વરા પહોંચ્યા અને ચાલાકીપૂર્વક મસ્જિદે નબવીની બિલકુલ નજીક, રોઝા-એ-રસૂલની પૂર્વ દિશાની દીવાલ પાસે એક મકાન ભાડે રાખ્યું.
તેઓનો અસલી હેતુ રોઝા-એ-રસૂલની અંદરથી હઝરત મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) ના પવિત્ર શરીરને ચોરી કરીને યુરોપ લઈ જવાનો હતો, જેથી તેઓ મુસ્લિમો પર દબાણ લાવી શકે અને ઇસ્લામની શક્તિને ઠેસ પહોંચાડી શકે.
આ બંને જાસૂસો દિવસ દરમિયાન મસ્જિદે નબવીમાં નમાઝ પડતા, ગરીબોને દાન આપતા અને ખૂબ જ પરહેઝગાર હોવાનો ઢોંગ કરતા. પરંતુ રાત પડતાં જ તેઓ પોતાના રૂમની અંદર જમીન ખોદવાનું શરૂ કરતા. તેઓ જે માટી કાઢતા, તેને ચામડાના થેલામાં ભરીને મદીનાના પ્રખ્યાત કબરસ્તાન ‘જન્નતુલ બકી’ માં ફેંકી આવતા અથવા નજીકના કુવાઓમાં નાખી દેતા.
૩. સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીનું સ્વપ્ન
જ્યારે આ સુરંગ રોઝા-એ-રસૂલની બિલકુલ નજીક પહોંચવા આવી, ત્યારે અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના મહેબૂબની સુરક્ષા માટે કુદરતી અસબાબ ઊભા કર્યા. એક રાત્રે દમાસ્કસ (શામ) માં સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગી ઊંઘી રહ્યા હતા. અચાનક તેમના સ્વપ્નમાં સાક્ષાત હઝરત મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) પધાર્યા. આપ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમે સ્વપ્નમાં બે ભૂરા રંગની આંખોવાળા વિદેશી માણસો તરફ ઈશારો કરીને સુલતાનને કહ્યું:
“ઓ નૂરુદ્દીન! મને આ બે કૂતરાઓથી બચાવ!”
સુલતાન અચાનક ગભરાઈને જાગી ગયા. તેઓએ વુઝૂ કર્યું, નમાઝ પઢી અને ફરીથી સૂઈ ગયા. સતત ત્રણ વાર સુલતાનને આ જ સ્વપ્ન આવ્યું અને આપ સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમે એ જ બે માણસોનો ચહેરો બતાવીને આદેશ કર્યો. સુલતાન સમજી ગયા કે મદીના મુનવ્વરામાં કંઈક બહુ મોટી અઘટિત ઘટના ઘટી રહી છે.
૪. મદીના તરફ ઝડપી કૂચ અને વ્યુહરચના
સુલતાને રાત્રે જ પોતાના વફાદાર વઝીર જમાલુદ્દીન મૌસલી ને બોલાવ્યા અને સ્વપ્નની વાત કરી. વઝીરે કહ્યું, “જહાં પનાહ! હવે એક પળનો પણ વિલંબ કર્યા વગર આપણે મદીના રવાના થવું જોઈએ.”
સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીએ માત્ર ૨૦ ખાસ ઘોડેસવારો અને અઢળક સોના-ચાંદીના સિક્કાઓ સાથે લીધા અને શામથી મદીના તરફ ઘોડા દોડાવ્યા. સામાન્ય રીતે શામથી મદીનાનું અંતર કાપતા અઠવાડિયાઓ થતા, પરંતુ સુલતાને માત્ર ૧૬ દિવસમાં આ સફર અવિરત દોડીને પૂરી કરી. તેઓ સીધા મસ્જિદે નબવી પહોંચ્યા, ત્યાં નમાઝ પઢી અને વિચારવા લાગ્યા કે એ બે ચહેરાઓને કેવી રીતે શોધવા.
વઝીર જમાલુદ્દીનની સલાહથી એક ચતુર યોજના બનાવવામાં આવી. સુલતાન તરફથી મદીનાના તમામ નાના-મોટા નાગરિકો માટે એક મોટા શાહી ભોજન (દાઅવત) નું આયોજન કરવામાં આવ્યું અને દરેક વ્યક્તિને કિંમતી ભેટ અને અનાજ વહેંચવાની જાહેરાત કરાઈ.૫. ગુનેગારોની શોધખોળ અને પકડવાની પ્રક્રિયા
આ આદેશ મળતાં જ મદીનાના તમામ રહેવાસીઓ લાઈનબદ્ધ રીતે સુલતાન સમક્ષ આવવા લાગ્યા. સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગી પોતે સિંહાસન પર બેસીને દરેક આવનાર વ્યક્તિનો ચહેરો ખૂબ જ ધ્યાનથી જોતા હતા. આખી વસ્તી પસાર થઈ ગઈ, પરંતુ સ્વપ્નમાં જોયેલા એ બે ચહેરાઓ ક્યાંય દેખાયા નહીં.
સુલતાને મદીનાના ગવર્નરને પૂછ્યું, “શું મદીનાના તમામ લોકો ભેટ લેવા આવી ગયા છે? કોઈ બાકી તો નથી રહ્યું ને?”
ગવર્નરે જવાબ આપ્યો, “હા સુલતાન, મદીનાના તમામ નાગરિકો આવી ગયા છે. બસ, મોરોક્કો (મગરીબ) થી આવેલા બે મુસાફરો બાકી છે. તેઓ બહુ જ પરહેઝગાર અને અલ્લાહવાળા માણસો છે. તેઓ દિવસ-રાત ઈબાદત અને સદકો (દાન) કરવામાં વિતાવે છે અને કોઈની ભેટ સ્વીકારતા નથી.”
સુલતાનના કાન સરવા થયા. તેમણે તુરંત આદેશ આપ્યો, “તેમને પણ માનભેર મારી સમક્ષ હાજર કરો.”
જ્યારે એ બંને માણસોને સુલતાન સામે લાવવામાં આવ્યા, ત્યારે સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. આ એ જ બે ચહેરાઓ હતા જે પવિત્ર નબી સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમે સ્વપ્નમાં બતાવીને “બે કૂતરાઓ” તરીકે સંબોધ્યા હતા.૬. મકાનની તલાશી અને નાપાક સુરંગની શોધ
સુલતાને પોતાના ગુસ્સા પર કાબૂ રાખતા પૂછ્યું, “તમે કોણ છો અને અહીં કેમ આવ્યા છો?”
તેઓએ ખોટું બોલતા કહ્યું, “અમે પશ્ચિમના દેશના મુસ્લિમો છીએ. અમે હજ કરવા આવ્યા હતા અને હવે અહીં રહીને મસ્જિદે નબવીની સેવામાં જીવતર વિતાવવા માંગીએ છીએ.”
સુલતાને કડકાઈથી પૂછ્યું, “સાચું બોલો!” પરંતુ તેઓ પોતાની વાત પર અડગ રહ્યા. ત્યારબાદ સુલતાન પોતે વઝીર અને સૈનિકો સાથે તેમના ભાડે રાખેલા મકાને પહોંચ્યા. મકાનમાં ચારેય તરફ સામાન્ય સામાન, ઇસ્લામિક પુસ્તકો, મુસલ્લો (નમાઝની ચટ્ટાઈ) અને પાણીના ઘડાઓ હતા. પ્રથમ દ્રષ્ટિએ ત્યાં કંઈ શંકાસ્પદ નહોતું.
પરંતુ સુલતાન હાર માનવા તૈયાર નહોતા. તેઓ રૂમની અંદર આંટા મારવા લાગ્યા. અચાનક સુલતાને રૂમની અંદર પાથરેલી જૂની ચટ્ટાઈ હટાવી. તેની નીચે એક મોટો પથ્થર કે પાટિયું હતું. જ્યારે તે હટાવવામાં આવ્યું, ત્યારે સુલતાન અને ત્યાં હાજર તમામ લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા.
ત્યાં જમીનની અંદર એક ઊંડી ગર્તા અને સુરંગ ખોદવામાં આવી રહી હતી, જે સીધી મસ્જિદે નબવીની અંદર રોઝા-એ-રસૂલની દિવાલ તરફ જઈ રહી હતી!ઇતિહાસકારો નોંધે છે કે તે સુરંગ પવિત્ર કબરથી માત્ર થોડા જ ફૂટ દૂર હતી. જો સુલતાન પહોંચવામાં એક-બે દિવસ મોડા પડ્યા હોત, તો તે નાપાક લોકો પોતાના મનસૂબામાં સફળ થઈ ગયા હોત.
૭. ગુનાની કબૂલાત અને સજા
આ નગ્ન સત્ય સામે આવતા જ બંને ઈસાઈ જાસૂસો ધ્રૂજવા લાગ્યા. સુલતાનના આકરા કાનૂની સકંજામાં આવતા જ તેઓએ પોતાનો ગુનો કબૂલ કરી લીધો. તેઓએ સ્વીકાર્યું કે:
“અમને ખ્રિસ્તી શાસકોએ અઢળક ધનની લાલચ આપીને મોકલ્યા હતા. અમારો પ્લાન પવિત્ર શરીરને અહીંથી ચોરી છૂપીથી યુરોપ લઈ જવાનો હતો.”
આ ઘોર પાપ અને ગુસ્તાખી જાણીને સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીની આંખોમાંથી આંસુ વહી ગયા કે અલ્લાહે તેમના જેવા ગુલામને પોતાના રસૂલની રક્ષા માટે પસંદ કર્યો. સુલતાને તુરંત જ એ બંને ગુનેગારોના શિરચ્છેદ (મૃત્યુદંડ) નો આદેશ આપ્યો અને મદીનાની જમીન પર જ તેમને સજા આપવામાં આવી.૮. ભવિષ્યની સુરક્ષા: સીસાની દીવાલ (The Lead Wall)
આવી ઘટના ભવિષ્યમાં ક્યારેય ન બને તે માટે સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીએ એક અત્યંત મજબૂત અને અભેદ્ય સુરક્ષા માળખું બનાવવાનું નક્કી કર્યું.
તેમણે રોઝા-એ-રસૂલની ચારેય બાજુ જમીનની અંદર ખૂબ ઊંડી ખાઈ ખોદવાનો આદેશ આપ્યો. આ ખાઈ એટલી ઊંડી હતી કે જ્યાં સુધી જમીનની અંદરથી પાણી ન નીકળ્યું ત્યાં સુધી તેને ખોદવામાં આવી. ત્યારબાદ સુલતાને સેંકડો મણ સીસું (Lead) મંગાવ્યું. આ સીસાને મોટી ભઠ્ઠીઓમાં ઓગાળવામાં આવ્યું અને તે ઓગળેલા પ્રવાહી સીસાને પથ્થરોની સાથે તે ઊંડી ખાઈમાં રેડી દેવામાં આવ્યું.
જ્યારે આ સીસું ઠંડું પડ્યું, ત્યારે રોઝા-એ-રસૂલની ચારેય તરફ જમીનની અંદર એક એવી મજબૂત અને જાડી સીસાની દીવાલ બની ગઈ, જેને કોઈ પણ સામાન્ય ઓજાર કે સુરંગ દ્વારા તોડવી અશક્ય હતી. આ રીતે સુલતાને પવિત્ર કબરને જમીનની અંદરથી પણ કાયમ માટે સુરક્ષિત કરી દીધી.૯. તુર્કિશ ડ્રામા સીરીયલ ‘સુલતાન સલાહુદ્દીન અય્યૂબી’ માં આ ઘટનાનું ચિત્રણ
📺 વાચકો માટે ખાસ નોંધ:
જો તમે આ રૂવાડાં ઊભા કરી દે તેવી અને ઇતિહાસની સૌથી શક્તિશાળી ઘટનાને માત્ર વાંચવાને બદલે તમારી આંખો સામે જીવંત થતી જોવા માંગતા હોવ, તો પ્રખ્યાત તુર્કિશ ડ્રામા સીરીયલ Sultan Salahuddin Ayyubi‘https://youtube.com/shorts/3TvUjV6vnLA?is=w1-UF-8rhNNcChmG જરૂર જુઓ.
https://youtu.be/4ZmoF7vNNiA?si=NnFIOui-sJ9FN_53
આ ઐતિહાસિક ટેલિવિઝન સીરીઝમાં આ આખી ઘટનાને અત્યંત ભવ્ય, સચોટ અને રોમાંચક રીતે ફિલ્માવવામાં આવી છે. ડ્રામામાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે કેવી રીતે ક્રુસેડર્સ પડદા પાછળ રહીને આ નાપાક સાજિશ ઘડે છે, સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીને આવતા અદ્ભુત અગમ્ય સ્વપ્નો, તેમની બેચેની, અને શામથી મદીના સુધીની તેમની તોફાની સફરને અદભુત વિઝ્યુઅલ્સ અને બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક સાથે રજૂ કરવામાં આવી છે. આ એપિસોડ્સ જોતી વખતે તમારી આંખોમાં આંસુ અને દિલમાં ઈમાનનો ગર્વ ભરાઈ આવશે. ઇતિહાસને આટલી બારીકાઈથી સમજવા માટે આ સીરીઝ અચૂક જોવા જેવી છે.
ઉપસંહાર
આ ઘટના ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત છે. સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીનું આ પરાક્રમ એ વાત સાબિત કરે છે કે અલ્લાહ તઆલા પોતાના પ્યારા નબીની ઇજ્જત અને આબરૂની હિફાઝત માટે ગમે ત્યારે પોતાના સાચા બંદાઓને માધ્યમ બનાવે છે. મદીના મુનવ્વરાના ઇતિહાસ પર લખાયેલા પુસ્તકો આજે પણ આ ઘટનાની સત્યતા પર મહોર મારે છે.
આજે પણ જ્યારે ઝિયારત કરનારાઓ મસ્જિદે નબવીમાં રોઝા-એ-રસૂલની સામે ઊભા રહે છે, ત્યારે તેમને સુલતાન નૂરુદ્દીન ઝંગીની એ મહાન સેવા અને સીસાની દીવાલ યાદ આવે છે, જે સદીઓથી અલ્લાહના રસૂલની પવિત્ર આરામગાહની રક્ષા કરી રહી છે.
About the Author
